Python en Workflow Foundation geven een nieuwe kijk op geo

2012 stond -net als de voorgaande jaren- wat geo betreft zo'n beetje in het teken van "hoe brengen we het vakgebied geo weer in contact met de grote (boze?) buitenwereld.
Op technisch gebied is dat al aardig aan het lukken. Oké, OGC services zijn nog vreemde eenden ín de algemene servicebijt, maar ik zie een tweetal ontwikkelingen die er voor zorgen dat in ieder geval geo-ict van het dak af komt:

De eerste is Python. Esri zet met ArcGIS 10 vol in op Python, niet alleen op de desktop maar met 10.1 ook als tool om ArcGIS services te scripten. Ook open source geoïsten die bijvoorbeeld QGIS gebruiken hebben Python al geruime tijd omarmd als favoriete scripttaal. En hardcore data-converteerders hebben sinds dit jaar in FME een volwaardige API.

De tweede is de gestage opmars van Microsoft's Workflow Foundation als de visuele (geo-)analyse-omgeving. AutoDesk Map 3D begon er in 2010 mee, GeoCortex' Essentials (en het daarvan afgeleidde GeoWeb) volgde al snel. Ik ben benieuwd of Esri al in ArcGIS versie 11 of pas in release 12 Modelbuilder aan de kant schuift ten faveure van deze meer standaard ontwikkelomgeving.

Het goede aan deze twee ontwikkelingen is dat ze de kracht van geo-ict gericht inzetten: niet de GIS omgeving als allround keukenmachine annex stofzuiger annex haardroger, maar een generieke scriptingtaal respectievelijk workflow management systeem die administratieve en geo-informatie en -processen vanuit hun eigen kracht aan elkaar weet te koppelen.
Daarmee zijn deze twee ontwikkelingen méér dan een technisch kunstje; ze vormen de technische voorbode van een nieuwe kijk op geo.

Geozet : echte interactie (bij de presentatie in ieder geval)

Geozet, de geografische zoek en -toondienst, was zo'n eeuwige belofte aan het worden dat ik de uitnodiging om de officiële presentatie er van bij te wonen bijna als een verlate 1 aprilgrap terzijde had geschoven. Jarenlang had ik een beeld opgebouwd wat het zou kunnen zijn, af en toe wat input geleverd op deelprojecten van Geozet en nu is het er echt.
Nou ja, het is nog niet op de plek waar het uiteindelijk voor bedoeld is, www.overheid.nl. GeoZet is immers door het Ministerie van BZK opgezet om bekendmakingen (zoals vergunningsaanvragen) van de overheid niet alleen in een lijst maar ook in een kaart aan u en mij te presenteren.

In een volgend blogbericht een GeoZet recensie, vandaag een terugblik op de presentatie en aansluitende discussie die op 1 november plaats had.

Eerst de opstelling: onder leiding van GeoNovums Theo Overduin betraden Kees Keuzekamp (opdrachtgever voor GeoZet namens BZK), Wilma Willems (van het programma Nederland Open in Verbinding - NOIV) en -in 5 minuten spreektijd per persoon- Pieter Meijer (programmamanager PDOK), Remco Wicherson (prov. Overijssel), Paul Geurts (gem. Nijmegen) en Camille van der Harten (GeoBusinessNL) het vlakkevloer podium. In de zaal pakweg 80 mannen en een handjevol vrouwen. Veel afgevaardigden van gemeenten en provincies (soms zelfs met een trojka), van diverse departementen. Verder in "vak O" een groep ZZP-ende Geo-ICT ontwikkelaars waarvan een flink deel zich in de Open Geo Groep verzameld heeft.

Terwijl bij sommige geo-seminars, studiedagen en congressen het bij eenrichtingsverkeer blijft was dit met deze zaalvulling absoluut niet het geval. De samenstelling van het publiek, de prettig lichte ruimte en een aansporing van Wilma Willems waren voldoende om echte discussie aan de gang te krijgen. De organisatie had dit goed ingeschat door het tweede deel al voor vragen, opmerkingen discussie te reserveren, maar zolang konden de aanwezigen niet wachten!

Die vragen hadden 2 hoofdlijnen. Ten eerste het opbouwen van een community om de doorontwikkeling van Geozet mogelijk te maken. BZK stelt het als open source beschikbaar, en daarmee zit hun taak er op (vind BZK zelf). Het programma NOIV stopt per eind dit jaar, en kon slechts zeer beperkte lessons learned uit andere Open Source projecten meegeven. Meer dan een opsomming van projecten (waaronder Flamingo) waaruit GeoZet lessons zou kunnen learnen kwam Wilma Willems niet. Jammer.

Want hoe doe je dat eigenlijk, een Open Source product onderhouden? Wie geeft daar leiding aan? Hoe groot moet een community zijn om succesvol te zijn? Hoe los of vast moet dat zijn georganiseerd? GeoNovum onderkende bij monde van Master of Ceremonies Theo Overduin de behoefte en kondigde spontaan een vervolgsessie aan om communityvorming rond GeoZet verder uit te werken. Toevallig zijn de Flamingofans daar ook net mee bezig. Zou het niet leuk zijn die 2 communityvormingssessies te combineren?

De tweede discussielijn was die over het voldoen aan webrichtlijnen. Geozet is ontworpen met de webrichtlijnen als leidraad. Die richtlijnen - met als ultieme beloning voor uw website een groen mannetje met 3 sterren - staan af en toe op gespannen voet met het feit dat je iets in een kaart wilt afbeelden. Voor puntobjecten is dat het eenvoudigst, lijnen en vlakken is een ander verhaal. Maar Geozet doet in zijn huidige vorm alleen in punten. 't Is een begin. En, zo werd alom beaamd, de jongens en meisjes van de webrichtlijnen en de geofamilie zouden op dit gebied nog een hoop van elkaar kunnen leren. Gaandeweg de middag kwam er daarbij een vrolijke aap uit de mouw van Kees Keuzekamp: hij bleek ook opdrachtgever voor de webrichtlijnen te zijn geweest. Na die coming out kwam ook GeoZet projectleider Paul Francissen uit de kast: hij was vóór GeoZet ook betrokken bij de ontwikkeling van de webrichtlijnen!

Ook dit onderwerp staat op de agenda voor de spontaan ingelaste vervolgsessie. Leuk thema voor een gezamenlijke middag vanuit de geo- en de content management sector. En voer voor discussie voor de afdelingen die daar bij "mijn" gemeente (Den Haag) over gaan!

Het mooie in de discussies was dat er ondanks het hoge geo-incrowd / ons-kent-ons gehalte er geen blad voor de mond werd genomen, en dat er échte discussie ontstond. Met Open Minds! Dat alles uit de losse pols geleid door Theo Overduin, die vragen en opmerkingen soepel naar de meest logische beantwoorder doorstuurde, maar ook aan anderen ruimte gaf om dat antwoord te corrigeren of aan te vullen. Omdat vrijwel alle vragen op bovengenoemde twee hoofdpunten betrekking hadden bleef er ook lijn en vaart in de discussie zitten. Vaker doen zo!

O ja, GeoZet is wél te vinden op http://geodata.nationaalgeoregister.nl/apps/geozetviewer/.
En ondertussen heeft "vak O" de GeoZet source op Github ontwikkelruimte gegeven.

Op zoek naar open standaarden

Standaarden, je hebt je nodig. Of niet: er zit er een onder mijn fiets, da's een oude standaard die op zich nog wel werkt, maar waarvan de functie in de praktijk is overgenomen door lantaarnpaal, verkeersbord of "nietje", omdat die in combinatie met een kettingslot aanvullende functionaliteit bieden voor bescherming tegen fietsendieven.

Op de GIS Tech hield Han van Veldhuizen in de AGGN track een bij vlagen hilarisch verhaal over standaarden waar de geo-wereld mee te maken heeft. We hebben in Nederland twee belangrijke lijsten van standaarden.

De eerste is een lijst met standaarden die door het programma Nederland Open In Verbinding (NOIV) gepromoot wordt als het doel van het programma. Hiervoor geldt het "pas toe of leguit" (beter bekend als "comply or explain") principe. Je hebt als overheidsinstantie je aan deze standaarden te houden, en zo niet dan moet je uitleggen waarom. Na dat uitleggen volgt er overigens geen sanctie, en ik zie Peter R. de Vries er ook nog niet 1-2-3 een uitzending aan wijden als je uitleg rammelt.

De tweede bevat in de praktijk veel gebruikte open standaarden. Dat klinkt al wat praktischer, dus eens kijken of ik die lijst ergens kan vinden. Google is my friend, en zie: met hit nummer 1 kom ik op de website van het forum standaardisatie waar een persbericht van 26 mei 2009 zegt dat het College Standaardisatie een lijst met veelgebruikte standaarden heeft samengesteld. Daarnaast is er een lijst gepubliceerd, zo gaat het persbericht door, met standaarden "waarvan nog niet zeker is of zij veelgebruikt zijn". "Beide lijsten zijn gepubliceerd op www.open-standaarden.nl" lees ik. Hé, op die site zit ik toch al? Een hyperlinkje was welkom geweest. Dan maar zoeken op de site zelf: "veelgebruikte open standaarden". Ha, 2 hits! Hmm, hit 1 verwijst naar het persbericht dat ik net heb gelezen. Hit 2 dan? Nee, die verwijst naar een RSS feed waarop ik me kan abonneren, maar niet naar een lijst standaarden. Dan maar eens naar de homepagina (voorpagina?) van Open Standaarden. Kijk nou, daar staat een bericht over deze lijsten.

Inmiddels is op basis van reacties van onder meer LNV en VROM is de lijst met standaarden "waarvan het nog niet zeker is of ze veel gebruikt worden" doorgevlooid. Door vraagtekens bij de praktische haalbaarheid van WFS is die er waarschijnlijk vanaf gevallen, maar vreemd genoeg zijn alle geostandaarden zijn verdwenen van de lijst. Allemaal? Nee, één geostandaard staat er nog wel op: SLD (overigens verkeerd aangeduid als "styles layer descriptor"). Maar WMS (webmapping), WCS (rasterdata), CS-W (catalogs) en GeoDRM (en nauwelijks bekende standaard voor het regelen van toegangsrechten tot geo-services) zijn zoek!

Maakt het uit? De bottleneck in de praktijk is de implementatie in de software en de bruikbaarheid. Gaan we met z'n allen ArcGIS Desktop aan de kant gooien omdat het geen gebruik van SLD ondersteunt? (nee, ook niet in ArcMap 10, zie mijn verzoek aan ESRI). Lijkt me sterk. En je geo-gebruik afhankelijk maken van live WFS-services is qua performance ook geen feest. Daar zou de combinatie van WFS en SLD trouwens wonderen in kunnen verrichten. (Steun dat verzoek op ideas.esri.com!).
Bovendien is het gebruiken van de standarden een middel, het moet geen doel zijn. Als de implementatie meerwaarde biedt gaan de gebruikers vanzelf over. Maar ja, welk doel hebben de softwareleveranciers bij een goede implementatie? Bovendien lopen de standaarden per definitie achter bij de techologische ontwikkeingen, dus je vraagt dan van de softwareleveranciers om hun creatieve ideeën nog niet te implementeren maar te wachten tot er een standaard voor is. Dat lijkt me een hardrem op de innovatie!

ictprofessionaliteitsindicator?

Geluk zit in kleine dingen: vandaag heb ik de term "ictprofessionaliteitsindicator"(nul hits op Google, kan ik een nieuw woord ergens registreren?) gedefinieerd voor de snelheid waarmee een nieuwe collega beschikt over een account om mee in te loggen, mail te ontvangen, benodigde applicaties en rechten op netwerkschijven.
Nieuw bedrijfsrecord: binnen 26 uur (een dag en een beetje) na binnenkomst van nieuwe collega A. was alles geregeld, ook "lastige" applicaties als ArcGIS, Photoshop en Illustrator.
Hebben alle tijdsinvesteringen afgelopen zomer om met de I&A afdeling en de outsourcingspartner alle rechten, profielen etc. op te schonen mooi vruchten afgeworpen.

En wellicht een mooie vraag bij sollicitaties: als ik hier ga werken, hoe snel is mijn werkplek dan operationeel?

GEO - DIV - ICT

Geografische informatie systemen bij bijvoorbeeld overheden ondersteunen meestal primaire werkprocessen, ze zijn zelf vaak geen primair proces. Dit overigens in tegenstelling tot data-inwinnende bedrijven en een hele trits geo-adviesbureaus, die GIS wel als primair proces kennen.
Toch zijn er nog veel overheden die een afdeling geo-informatie kennen. En die afdeling zit altijd in de spagaat "zijn wij nou GEO of zijn wij nou ICT?". Vreemd genoeg wordt veel minder de vraag gesteld: "zijn wij nou GEO of zijn wij DIV". Nog sterker: de gis-ers kennen DIV vooral als een tag uit de HTML-wereld die ze wel eens gebruiken als er een gisviewer voor het plaatselijke intranet gebouwd moet worden...
Met de opmars van geoportalen schuift de GIS wereld steeds meer op in de richting van DIV. Het gaat meer en meer over informatiestromen, databeheer, metadata en de standaarden die daar een rol bij spelen. En ja, die hebben een geografische component, maar net zo goed een juridische component, en een tijdscomponent, en een taalcomponent.
Breekpunt in deze ontwikkeling worden de digitale ruimtelijke plannen. Nu nog vooral vanuit de inhoudelijke RO en de GEO-invalshoek bekeken. Sla er de eerste monitor digitale verplichtingen WRO bij gemeenten bijvoorbeeld eens op na. Daar hebben de inhoudelijke betrokkenen (in dit geval de afdelingen ruimtelijke ordening) de lead, met de afdelingen geo-informatie op de tweede plaats, op de voet gevolgd door de ICT-afdelingen. Op gepaste afstand de juristen, en in de achterhoede vinden we de DIV-ers.
Maar straks worden ook de planteksten bij bestemmingsplannen uniform digitaal gemaakt, en er komt een beheersfase waarin versiebeheer van de bestemmingsplannen een grote rol gaat spelen, en het proces om te komen tot bestemmingsplan met teksten en kaart moet gestroomlijnd worden. Dat wordt het moment dat de altijd bescheiden DIV-ers doorkrijgen dat zij de leiding over moeten nemen en de benodigde geo-expertise in hun afdeling incorporeren.
Het "harde" deel van de geo-expertise dat ik met graag met geo-ict aanduid kan zich dan bij een algemene ICT afdeling aansluiten, en de experts op gebied van kartografie (ja, met een "k") gaat zich weer helemaal thuisvoelen bij de afdeling communicatie.
Die slimme DIV-ers bereiden zich er al op voor, als ik het cursusaanbod van bijvoorbeeld SOD bekijk. De cursus geografische informatievoorziening wordt daar als volgt aangeprezen:
"Geografische informatie is lang een speciale eend in de bijt van de informatievoorziening geweest. Maar nu informatievoorziening als geheel integreert in het primaire proces, is het logisch dat Geografische informatie daar onderdeel van uitmaakt."
En de GIS-ers? Zij houden zich vast aan wat Jack Dangermond van ESRI in 2001 zei: "you're special people". Zullen we zeggen, nog maximaal 10 jaar?

De kloof tussen Geo en ICT is gedicht

Op de AGGN-gebruikersdag van 20 november 2007 werd opgemerkt dat GeoICT-ers een uitstervende diersoort worden, dat het bedrijfsleven meer op zoek is naar ICT-ers die als het zo uitkomt ook iets van Geo weten. Mooi, want we proberen al 20 jaar de kloof tussen Geo en ICT te overbruggen, en dit probleem lijkt hiermee als vanzelf opgelost.
Blijft wel de kloof tussen Geo en inhoud. Moet een hydroloog/planoloog/verkeerskundige iets van Geo weten? Dat zou je toch mogen verwachten nu GIS als -laten we zeggen fenomeen om het niet direct vakgebied te hoeven noemen- ruim 20 jaar oud is. Of zijn er nog toch steeds geo-specialisten nodig die de vaktechnische inhoud een ruimtelijke dimensie kunnen geven? Is er nog specialistisch GIS-onderwijs nodig, of mogen we verwachten dat de diverse sectorale opleidingen in de 21e eeuw eindelijk, eindelijk de ruimtelijke component hebben ontdekt?