Vergeet Geodesign, verwelkom geo-enabled design-thinking.

Een jaar gelden schreef ik twee posts over geodesign. Toen had ik veel moeite om geodesign te plaatsen: wat is geodesign anders dan ruimtelijk ontwerp, wat we al tientallen jaren doen?
Nota bene op de slotdag van de European GeoDesign Summit 2014 (waar ik zelf niet aanwezig ben, beroepsmatig doe ik weinig meer op dit vlak) kan ik geodesign ineens wél plaatsen. Bij deze mijn bijdrage aan de Summit.

Waarom valt nu het kwartje? In essentie: door "geo" even opzij te schuiven!
Via mijn huidige werk bij drinkwaterbedrijf PWM kwam ik op het spoor van het concept "Design Thinking". Bottom line: laat je niet leiden door wat niet mogelijk is, maar laat je inspireren door wat wel mogelijk zou kunnen zijn. Denk in kansen, niet in belemmeringen of beperkingen.

Toegespitst op ruimtelijke vraagstukken is dat zo'n beetje de omslag van toelatingsplanologie (in de tijd van de Rijksplanologische Dienst - veelal onder ministers van sociaaldemocratische huize op Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) naar ontwikkelingsplanologie (post-RPD, veelal met liberale Ministers op het VROM-pluche). En in de 21e eeuw doen we aan gebiedsontwikkeling, een coproductie met álle betrokken partijen (in geodesign termen: samen met the people of the place).

Strikt genomen zou geodesgin voor 2 dingen kunnen staan: a) voor ontwerp ("design") dat betrekking heeft op de ruimte ("geo") en b) voor het toepassingen van geo-ict technieken ("geo") in ontwerpprocessen ("design"). Die tweede invulling zal trouwens altijd betrekking zal hebben op een ruimtelijk vraagstuk (ik zie tenminste niet in hoe Geodesign het ontwerp van pakweg de nieuwe iPhone kan helpen).

Waarom dan toch "geo" in Geodesign? Doe dat nou niet, zo trekken we een generieke term weer in ons eigen kleine geohoekje (of: geohokje). We spreken inmiddels toch ook niet meer over geo-informatie, maar over de locatie-component van informatie?

Dus: vergeet geodesign, verwelkom geo-enabled design-thinking.

Geodesign in de "actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp"?

Vorige week stuitte ik op de "actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp". Dat gezamenlijke product van de departementen van Infrastructuur & Milieu en Onderwijs, Cultuur & Wetenschap blijkt op 18 september (zegge en schrijve 4 dagen na Carl Steinitz' bezoek aan de VU waar ik in een vorige blog over schreef) door Minister Schultz van Haegen aan de Tweede Kamer te zijn aangeboden. Daarin wordt beschreven wat het belang is van ruimtelijk ontwerp in zijn algemeenheid ("ontwerp helpt andere (top)sectoren verder") en waar de urgentie zit in Nederland (onder meer herbestemming, onderwijshuisvesting, krimp en wateropgaven).

Opvallend is dat waar er in die actieagenda wordt gesproken over "innovatie" en "vernieuwing" dat gaat over a) hoe ontwerp bijdraagt aan innovatie, b) over de veranderende rol omdat gebruikers ("the people of the place, in Carl Steinitz' terminologie) door ontwikkelingen in de ICT beter geïnformeerd zijn dan vroeger, én omdat die gebruikers steeds vaker een actieve rol hebben, soms zelfs als (mede-)opdrachtgever en c) over een nieuwe typen ruimtelijke opgaven . Maar dat technologische ontwikkelingen én gemakkelijker beschikbaar van steeds meer data tot innovatieve vormen van ontwerp kan leiden lees ik niet in de actieagenda.

Misschien kan er op de European Geodesign Summit in september 2013 een workshop worden gewijd aan het doorspitten van de "actieagenda architectuur en ruimtelijk ontwerp" om te kijken waar Geodesign tussen de regels kan worden gelezen, of waar een Geodesign paragraaf kan worden toegevoegd. Daarmee wordt Geodesign uit de geo-ict-hoek getrokken en neergezet als wat het echt is: een logische, 21e eeuwse vorm van ruimtelijk ontwerp.
Ruimtelijk ontwerp dat trouwens geen doel op zich is, maar "slechts" een methodiek om in het planningsproces partijen tot een "common picture" te laten komen. Zo klinkt het heel bescheiden, maar die rol is wel essentieel.

Gelukkig zitten het kloppend hart van ruimtelijk ontwerpend Nederland en dat van het geo-informatiebeleid zo'n beetje op dezelfde gang in het Ministerie van IenM aan de Haagse Plesmanweg. Dat is niet nieuw, ruimtelijk ontwerp en geo-informatie zaten al in de jaren tachtig van de vorige eeuw bijna bij elkaar op schoot bij de toenmalige Rijksplanologsiche Dienst (RPD). Wel nieuw is dat in een belangrijk beleidsdocument, de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) ruimtelijk ontwerp en geo-informatie zo'n beetje in één adem worden genoemd, dus wie weet gaat het langverwachte huwelijk tussen die twee er toch nog eens van komen.

Nb. Om die cross-over te vergemakkelijken: die structuurvisie staat sinds afgelopen weekend in maar liefst twee vormen in PDOK: een keer als onderdeel van alle vigerende ruimtelijke plannen (ook bekend van RO-Online), en daarnaast nog eens als losse geodataset: ruim 200 Mb aan shapefiles!